Chondroityna to naturalny glikozaminoglikan, czyli składnik macierzy chrząstki stawowej. Wspiera jej elastyczność i odporność na nacisk, a jako siarczan chondroityny jest stosowana w leczeniu objawów choroby zwyrodnieniowej stawów. Działa wolno – poprawa zwykle pojawia się po około 6 tygodniach – ale jest na ogół dobrze tolerowana.
Czym jest chondroityna?
Chondroityna, najczęściej stosowana w postaci siarczanu chondroityny, należy do glikozaminoglikanów. Są to długie, nierozgałęzione łańcuchy cukrów obecne w macierzy zewnątrzkomórkowej tkanek. Pojedyncza jednostka ma budowę disacharydową i składa się z kwasu glukuronowego oraz N-acetylogalaktozaminy.
W chrząstce siarczan chondroityny łączy się z białkami, tworząc proteoglikany. Związki te zatrzymują wodę i nadają tkance sprężystość, dzięki czemu chrząstka może amortyzować nacisk podczas chodzenia i ruchu. Chondroityna występuje także w innych tkankach łącznych, między innymi w ścięgnach, więzadłach, skórze i ścianach naczyń.
Jak chondroityna działa na stawy?
W chorobie zwyrodnieniowej stawów dochodzi do zaburzenia równowagi między odbudową a rozpadem macierzy chrząstki. Chondrocyty, czyli komórki chrząstki, wytwarzają wtedy więcej substancji nasilających stan zapalny i enzymów rozkładających jej strukturę.
Siarczan chondroityny wpływa na kilka procesów jednocześnie. Jego działanie nie polega na natychmiastowym zablokowaniu bólu, lecz na stopniowym ograniczaniu procesów, które podtrzymują uszkodzenie tkanek:
- Ogranicza aktywność kolagenazy, elastazy i metaloproteaz, czyli enzymów uczestniczących w rozpadzie chrząstki.
- Wspiera syntezę proteoglikanów, kwasu hialuronowego i kolagenu typu II.
- Może hamować aktywację czynnika NF-κB, który uczestniczy w regulowaniu odpowiedzi zapalnej.
- Ogranicza wytwarzanie części mediatorów zapalenia, między innymi interleukiny 1β, prostaglandyny PGE2, COX-2 i NOS-2.
W praktyce oznacza to stopniowe zmniejszenie bólu, sztywności i ograniczenia sprawności, przede wszystkim u osób z łagodną lub umiarkowaną chorobą zwyrodnieniową stawów kolanowych. W przypadku choroby zwyrodnieniowej rąk obserwowano poprawę objawową, ale nie wykazano jednoznacznie, że preparat zatrzymuje postęp zmian u każdego pacjenta.
Czy chondroityna działa w chorobie zwyrodnieniowej stawów?
Najlepiej przebadana jest wysoko oczyszczona siarczanowa chondroityna o statusie leku, stosowana zwykle w dawce dobowej 800–1200 mg. Randomizowane badania kliniczne dotyczą głównie choroby zwyrodnieniowej kolan, a część z nich obejmuje także stawy rąk. Wyniki wskazują na zmniejszenie bólu i poprawę funkcji stawu w porównaniu z placebo. Niektóre badania sugerują również wolniejsze narastanie zmian strukturalnych, jednak zakres tego efektu pozostaje przedmiotem dyskusji.
Chondroityna jest lekiem wolno działającym. Pierwszych efektów nie należy oczekiwać po jednej dawce, a ocenę skuteczności zwykle przeprowadza się dopiero po kilku tygodniach. Z tego powodu nie zastępuje ona leku stosowanego doraźnie przy ostrym bólu. Europejskie rekomendacje ESCEO i EULAR uwzględniają siarczan chondroityny w leczeniu objawowym choroby zwyrodnieniowej, szczególnie kolan i rąk. Zalecenia nie są jednak całkowicie jednolite. OARSI i American College of Rheumatology nie umieszczają go w swoich rekomendacjach w taki sam sposób.
| Cecha | Chondroityna | NLPZ |
|---|---|---|
| Czas działania | Powolny, zwykle pierwsza poprawa po około 6 tygodniach | Zwykle szybszy efekt przeciwbólowy i przeciwzapalny |
| Wpływ na żołądek | Nie wykazuje typowego dla NLPZ ryzyka uszkodzenia przewodu pokarmowego | Może zwiększać ryzyko podrażnienia, owrzodzeń i krwawień |
| Mechanizm | Wpływa na metabolizm chrząstki i przewlekły proces zapalny | Hamuje enzymy uczestniczące w powstawaniu mediatorów bólu i zapalenia |
| Przeznaczenie | Długotrwałe leczenie objawowe choroby zwyrodnieniowej | Najczęściej krótkotrwałe lub okresowe łagodzenie bólu i zapalenia |
W porównaniu z NLPZ chondroityna ma korzystniejszy profil tolerancji, zwłaszcza w odniesieniu do przewodu pokarmowego. Nie oznacza to jednak, że można ją traktować jako zamiennik każdego leczenia przeciwbólowego. Wybór terapii zależy od nasilenia objawów, innych chorób i przyjmowanych leków.
Lek czy suplement diety?
Sam napis „siarczan chondroityny” na opakowaniu nie gwarantuje, że preparat ma właściwości oceniane w badaniach klinicznych. Lek podlega kontroli jakości, musi mieć określoną zawartość substancji czynnej i przejść ocenę dotyczącą skuteczności, bezpieczeństwa oraz powtarzalności produkcji.
Suplement diety nie przechodzi takiej samej procedury rejestracyjnej jak lek. Preparaty dostępne bez recepty mogą różnić się źródłem surowca, stopniem oczyszczenia, dawką i rzeczywistą zawartością chondroityny. Nie można automatycznie przenosić wyników badań nad lekiem na każdy suplement zawierający tę samą nazwę substancji.
Wyniki badań dotyczą przede wszystkim określonych, wysoko oczyszczonych preparatów leczniczych, a nie całej kategorii suplementów z chondroityną.
Jak stosować chondroitynę i na co uważać?
Typowy schemat leczenia opisany dla preparatów leczniczych obejmuje cykl stosowania i przerwę. Ostateczne dawkowanie powinno wynikać z ulotki konkretnego leku oraz zaleceń lekarza:
- Stosuje się zwykle 800–1200 mg siarczanu chondroityny na dobę.
- Leczenie trwa zazwyczaj 3 miesiące, czyli około 90 dni.
- Po zakończeniu cyklu następuje często 2-miesięczna przerwa.
- Po tym czasie lekarz ocenia utrzymywanie się poprawy i potrzebę kolejnego cyklu.
Chondroityna jest na ogół dobrze tolerowana. Do możliwych działań niepożądanych należą:
- nudności, biegunka lub ból brzucha,
- ból albo zawroty głowy,
- świąd, rumień, pokrzywka i inne reakcje skórne,
- obrzęk, w tym rzadko obrzęk twarzy lub obrzęk naczynioruchowy.
Nie stosuje się jej przy nadwrażliwości na substancję czynną lub składniki preparatu. Ostrożność jest potrzebna w kilku sytuacjach:
- przy zaburzeniach czynności nerek lub wątroby,
- u osób z chorobami serca i skłonnością do obrzęków,
- podczas przyjmowania leków wpływających na krzepnięcie, takich jak warfaryna, klopidogrel, tiklopidyna lub kwas acetylosalicylowy,
- w ciąży i podczas karmienia piersią, ponieważ dane dotyczące bezpieczeństwa są ograniczone.
Chondroityna nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów ani obsługi maszyn. Jeżeli po około 3 miesiącach nie ma poprawy, ból się nasila, pojawia się wyraźny obrzęk lub ograniczenie ruchu, potrzebna jest ponowna ocena diagnozy i leczenia.
Najważniejsza różnica polega na tym, że skuteczność i bezpieczeństwo oceniane w badaniach odnoszą się do określonych leków z siarczanem chondroityny, a nie do dowolnego suplementu. Preparat działa stopniowo i może być rozważany w długotrwałym leczeniu objawów choroby zwyrodnieniowej, lecz nie służy do natychmiastowego przerwania ostrego bólu.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
