Krzem jest popularnym składnikiem preparatów na włosy i paznokcie, ale jego działanie bywa przedstawiane szerzej, niż pozwalają na to dowody. Unia Europejska nie zatwierdziła dla krzemu oświadczeń zdrowotnych dotyczących włosów ani paznokci. Suplement może być dodatkiem do diety, lecz nie zastępuje diagnostyki ani leczenia przyczyny wypadania włosów.
Czym różnią się formy krzemu?
Krzem występuje w organizmie między innymi w tkankach łącznych, ale nie oznacza to, że każda forma tego pierwiastka z suplementu jest równie dobrze wykorzystywana. Na etykietach znajdziesz przede wszystkim krzemionkę, krzem pochodzący z ekstraktów roślinnych oraz tak zwany krzem organiczny, zwykle związany z kwasem ortokrzemowym.
Krzemionka to dwutlenek krzemu, czyli SiO2, a nie czysty krzem. W preparatach z bambusa podana ilość może dotyczyć właśnie krzemionki. Dopiero część tej masy stanowi pierwiastek krzemu. Sam fakt, że produkt zawiera dużą liczbę miligramów proszku z bambusa, nie mówi jeszcze, ile krzemu organizm może wykorzystać.
W niewielkim badaniu porównującym różne formy wchłonęło się około 64% krzemu organicznego w płynie i około 1% krzemionki koloidalnej. Nie można jednak automatycznie przenosić tych wyników na każdy proszek z bambusa, skrzypu czy gotowy suplement. Dla wielu produktów brakuje badań biodostępności.
| Forma | Źródło lub charakterystyka | Co wiadomo o przyswajalności? |
|---|---|---|
| Krzem organiczny | Najczęściej preparat z kwasem ortokrzemowym | W dostępnych danych może być lepiej przyswajalny niż krzemionka, ale wyniki zależą od konkretnego preparatu |
| Krzemionka | Dwutlenek krzemu, często obecny w produktach z bambusa | Jej przyswajalność może być niska, a sama masa krzemionki nie jest równoznaczna z ilością wchłoniętego krzemu |
| Skrzyp polny | Ekstrakt lub suszone pędy zawierające związki krzemu | Zawartość i dostępność krzemu zależą od formy ekstraktu, dlatego nie da się ocenić ich wyłącznie po nazwie rośliny |
„Krzem z bambusa” często oznacza więc krzemionkę, a nie dobrze przyswajalny krzem organiczny. Czytaj tabelę składu i sprawdzaj, czy producent podaje ilość krzemu pierwiastkowego, czy tylko masę krzemionki albo ekstraktu.
Krzem na włosy i paznokcie – jak stosować?
Nie ma jednej, oficjalnie ustalonej dawki dziennej krzemu ani górnego poziomu spożycia określonego przez EFSA. Z tego powodu nie należy samodzielnie zwiększać porcji tylko dlatego, że preparat zawiera więcej miligramów. Bezpieczniejsze podejście polega na wybraniu jednego produktu i stosowaniu go zgodnie z etykietą.
Przy włączaniu suplementu do rutyny zachowaj następujące zasady:
- Przyjmuj preparat zgodnie z porcją producenta, najlepiej w trakcie posiłku, jeśli tak wskazuje etykieta.
- Nie łącz kilku produktów zawierających krzem, skrzyp, bambus i dodatkowy kompleks na włosy bez sprawdzenia sumy składników.
- Oceniaj włosy po co najmniej 3 miesiącach, a paznokcie po około 6 miesiącach, ponieważ zdrowa płytka odrasta stopniowo.
- Jeśli wybierasz skrzyp polny, stosuj kurację cyklicznie, zwykle przez kilka tygodni, a następnie zrób przerwę zgodnie z zaleceniem na opakowaniu.
- Przy długotrwałym stosowaniu skrzypu zadbaj o podaż witaminy B1, ponieważ roślina zawiera enzym mogący rozkładać tiaminę.
Skrzyp polny ma także łagodne działanie moczopędne i przeciwzapalne. Nie jest więc obojętny dla osób z chorobami nerek, zaburzeniami gospodarki płynowej lub przyjmujących leki moczopędne. W takich sytuacjach przed rozpoczęciem kuracji potrzebna jest konsultacja z lekarzem lub farmaceutą.
Nie ma dowodów, że łączenie krzemu z biotyną, cynkiem i selenem samo w sobie gwarantuje lepszy efekt. Te składniki mogą mieć sens przy potwierdzonym niedoborze. Cynk i selen mają w Unii zatwierdzone oświadczenia dotyczące włosów lub paznokci, ale ich nadmiar także szkodzi. Dla osoby dorosłej górna granica cynku z całej diety wynosi 25 mg dziennie, a selenu 255 µg. Sumuj dawki z kilku preparatów oraz żywności.
- Zacznij od diety – zadbaj o odpowiednią ilość białka, produktów pełnoziarnistych, warzyw, ryb, jaj, nabiału lub roślin strączkowych.
- Sprawdź przyczynę problemu – przy wypadaniu włosów lekarz może zlecić między innymi morfologię, ferrytynę, żelazo lub TSH.
- Wybierz jedną formę suplementacji – nie mieszaj kilku preparatów o podobnym składzie.
- Oceń efekt po czasie potrzebnym na wzrost – szybka zmiana wyglądu włosów nie jest wiarygodnym dowodem działania krzemu.
Kiedy suplementacja krzemem nie pomoże?
Krzem nie leczy łysienia androgenowego i nie zatrzymuje każdego rodzaju wypadania włosów. Przy telogenowym wypadaniu włosów przyczyna może wystąpić od 1 do 6 miesięcy przed pojawieniem się nasilonego wypadania. Należą do niej między innymi gorączka, operacja, poród, restrykcyjna dieta, niedobór żelaza lub zaburzenia pracy tarczycy.
Biotyna, cynk czy krzem pomogą przede wszystkim wtedy, gdy uzupełniają rzeczywisty niedobór. Przy prawidłowym poziomie składników większa dawka nie musi poprawić kondycji włosów. Szczególną ostrożność zachowaj przy biotynie, ponieważ może zaburzać wyniki części badań laboratoryjnych, w tym TSH i hormonów tarczycy. Przed pobraniem krwi poinformuj lekarza oraz laboratorium o jej stosowaniu.
Do lekarza rodzinnego lub dermatologa zgłoś się, gdy występują następujące objawy:
- wypadanie włosów trwa dłużej niż 6 miesięcy albo przebiega bardzo gwałtownie,
- pojawiają się łyse placki, wyraźne przerzedzenie na czubku głowy lub w zakolach,
- skóra głowy swędzi, łuszczy się, jest zaczerwieniona albo bolesna,
- wypadaniu towarzyszą zmęczenie, marznięcie, zaparcia, bladość lub duszność przy wysiłku,
- paznokcie odchodzą od łożyska, zmieniają kolor, grubieją, mają dołeczki albo pojawia się na nich poszerzający się ciemny pas.
Takie objawy mogą wskazywać między innymi na niedobór żelaza, chorobę tarczycy, chorobę skóry lub łysienie wymagające osobnego leczenia. Sam suplement nie rozwiąże problemu, jeśli nie usunie jego przyczyny.
Co realnie można uznać za efekt?
W przypadku krzemu dowody dotyczące włosów i paznokci są ograniczone. Istnieją małe badania kwasu ortokrzemowego stabilizowanego choliną, w których obserwowano poprawę wybranych parametrów, ale nie wystarczają one do uznania krzemu za pewne leczenie. EFSA nie zatwierdziła oświadczenia zdrowotnego dla krzemu w tym zastosowaniu.
Zdrowsza część włosa lub paznokcia pojawia się przy nasadzie i przesuwa w stronę końca wraz ze wzrostem. Dlatego zmiany wymagają czasu. Zdjęcie przedziałka i paznokci wykonane przed rozpoczęciem kuracji, a następnie powtarzane co miesiąc w podobnym świetle, daje bardziej miarodajny obraz niż codzienna obserwacja.
Najpierw dieta i diagnostyka, potem celowana suplementacja. Krzem można traktować jako dodatek, ale nie jako fundament pielęgnacji ani zamiennik leczenia. Przy utrzymującym się wypadaniu włosów ważniejsze od wyboru formy krzemu będzie ustalenie, czy problem wynika z niedoboru, choroby tarczycy, stresu dla organizmu czy konkretnego rodzaju łysienia.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej ani zaleceń terapeutycznych. Przed rozpoczęciem suplementacji, szczególnie w ciąży, podczas karmienia piersią, przy chorobach tarczycy lub nerek oraz przy stałym przyjmowaniu leków, skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
